Tiyatro, güney uçta denizi perdeleyen Kurşunlutepe’nin rüzgara kapalı kuzey eteğine yaslanmıştır; görkemli görünüşüyle, kent merkezine girenleri uzaktan karşılayan, kendine çeken bir konumdadır. Anadolu’nun büyük tiyatroları arasında sayılabilir; seyirci sayısı beşbinden az değildir; çünkü oturulan geniş yarım yuvarlakta (kavea) görülebilen toplam oturma sırası sayısı 34’tür. 20 sıra, oturma yerini bölen ara geçeneğin (diazoma) alt bölümünde, 14 sıra ise üst kısmında uzanır: Buraya, üst geçenek altında 8 ve üstünde 14 ışınsal merdiven (kerkides) ile çıkılır. İç bölümlerin iyi korunmuşluğunu, oturma yerlerini üst sıralara dek dolduran kum örtüsüne borçludur; özellikle doğu duvarını etkileyen yıkımlar, genelde tepe kayalığına dayanmayan ya da oturmayan yerlerde olmuştur. Avusturyalı araştırmacılar O. Benndorf ve G. Niemann’ın, sahne binasını (scaenae) batı yanakta alınlığıyla ve kuzeye boşluğa uzanan bezemeli bir baştabanla birlikte gösteren 1884 baskılı görüntüleri, yapının bu tarihten sonra büyük bir deprem geçirdiğinin de resmidir.
Sahne binası üç katlıdır. 41.50 m uzunluğunda olan ve genişliği 6.50 m ölçülen bu bina, cavea'dan bağımsızdır; zemin kata (hyposcaenae) iki yan kapıyla girilir. İç duvarın önünde uzanan oyunların sergilendiği sahnenin (scaenae frons) altına da yanlardan birer özel kapıyla girilmektedir. Sahne binası ile oturma yeri arasında konumlanan odaktaki yarım yuvarlak tabana (orkestra) ise giriş, sahne yan duvarlarının uzantısı ile oturma yeri ön duvarları (analemma) arasına yapının İS. 147 evresinde sonradan yerleştirilen iki yan kapıdandır; girişlerin üzeri açıktır. Roma tiyatrolarından beklenenin tersine, girşlerde tonoz örtüsü yoktur. Sahne binasının zemin katına tam ortadan bir giriş bulunmaktadır ve bu özelliğiyle Anadolu'daki tektir.
Bu imparatorluk başkenti tiyatrosunun Lykia başkenti Patara için örnekliği, oturma yerinin üst basamağı düzlüğünde eksene oturtulan küçük bir Tiyatro Tapınağı ile de vardır. Korinth Tapınağı’nda olduğu gibi, tek kült odasından oluşur; genişliği 7.60 m, derinliği 9.00 m’dir ve önü dört sütunla vurgulanmıştır. Kazıyla ele geçen kol ve el parçaları, mermer kült yontusunun bir erkeği betimlediğini gösterir. Tapınağın kime adanmış olduğu tam olarak bilinmeketedir (Dionysos, ya da tanrılaşmış bir imparator?)
Tiyatro beş evrelidir. İlk yapılışı Hellenistik Dönem’in bilinmeyen bir zamanından olmalıdır; çünkü mimarisinde Hellenistik ve Roma özellikleri içiçe kaynaşmıştır. Bir tepeye yaslı olması, oturma yeriyle sahne binasının birbirlerinden bağımsız konumlanışı ve odaktaki yarım yuvarlağa girişin tonoz örtüyle örtülmeyişi özellikleriyle Hellenistik geleneği yansıtır. İÖ. 3. yüzyılda Ptolemaioslar Dönemi’nde “Arsinoe” adıyla yaşadığı “Altın Çağ”da yapılmış olması akla yakındır. Sone evresi ise İ.S. 4. yüzyılda, bu, gladyatör oyunları için orkestranın yeniden şeklillendirilişinde kendisini gösterir.
Literatür:
1] F. Işık, Patara. The History and Ruins of the Capital City of Lycian League (2000).
2] H. Engelmann, “Tiberius Claudius Flavianus Eudemus und das Theater von Patara”, bkz.: Anadolu’da Doğdu. Festschrift F. Işık zum 60. Geburtstag, 2004, 293-296.
3] H. S. Alanyalı, "Patara Tiyatrosu": F. Işık, Likya'nın Can Damarı, Bilim ve Gelecek 20, 2005, 64-66.
4] H. S. Alanyalı, "Patara Tiyatrosu 2004 Çalışmaları" Anadolu/Anatolia 29, 2005, 1-12.
